فتق یا هرنی دیسک

استخوان‌های ستون فقرات (مهره‌ها) توسط دیسک‌ها حفاظت می‌شوند

این دیسک‌ها مثل بالشت‌هایی کوچک و گرد دارای لایه خارجی سختی (آنالوس فایبروس) هستند که هسته را احاطه کرده است و هسته آن که ( نوکلئوس پالپوسس) نام دارد

دیسک‌های بین مهره‌ای ستون فقرات به‌عنوان ضربه گیر استخوان‌های ستون فقرات عمل می‌کنند

فتق دیسک (که آن را بیرون‌زدگی، لغزش یا پارگی نیز می‌نامند) قطعه‌ای از هسته دیسک است که درنتیجه پارگی آنولوس یا حلقه به درون کانال نخاعی بیرون زده است

دیسک‌هایی که دچار فتق می‌شوند معمولاً درمراحل اولیه دژنراسیون یا تخریب قرار دارند

کانال نخاعی فضای محدودی دارد که برای عصب نخاعی و بیرون‌زدگی دیسک کافی نیست

به دلیل این جابجایی دیسک به اعصاب نخاعی فشار می‌آورد و اغلب درد شدیدی را ایجاد می‌کند

فتق دیسک می‌تواند در هر بخشی از ستون فقرات اتفاق بیفتد اما در ناحیه کمر (مهره‌های کمری) شایع‌تر است ولی در گردن (مهره‌های سرویکال یا گردنی) هم دیده می‌شود

محل درد به این بستگی دارد که کدام بخش نخاع تحت تأثیر قرارگرفته است

عوامل ایجاد کننده هرنی دیسک:

کشیدگی بیش‌ازحد یا آسیب می‌تواند باعث فتق دیسک شود

بااین‌حال با افزایش سن دیسک تخریب‌شده و رباط‌هایی که آن را در محل خود ثابت نگه می‌دارند تضعیف خواهند شد

با پیشرفت این تخریب تدریجی یک فشار نسبتاً جزئی یا حرکت پیچشی می‌تواند باعث پارگی دیسک شود

بعضی از افراد مستعد آسیب‌پذیری دیسک هستند و درنتیجه ممکن است در چند قسمت از ستون فقرات دچار فتق دیسک شوند ، مطالعات نشان می‌دهد که وقوع فتق دیسک می‌تواند زمینه خانوادگی داشته باش

علائم:

علائم برحسب محل فتق و اندازه بیرون‌زدگی متفاوت‌اند

اگر فتق دیسک به عصب فشار نیاورد بیمار کمردردی جزئی را تجربه می‌کند یا اصلاً هیچ دردی حس نمی‌کند اما در صورت فشار به عصب درد، بی‌حسی یا ضعف قسمتی از بدن اتفاق می‌افتد

عموماً فتق دیسک با کمردرد متناوب و باسابقه طولانی همراه است

مهره‌های کمری

سیاتیک / رادیکولوپاتی اغلب از فتق دیسک کمر نشات می‌گیرد

فشار روی یک یا چند عصبی که به عصب سیاتیک کمک می‌کنند می‌تواند باعث درد، سوزش، گزگز و بی‌حسی شود که از باسن تا پاها و گاهی حتی کف پا تیز می‌کشد

معمولاً یک‌طرف بدن درگیر می‌شود

درد را تیز و مانند شوک الکتریکی توصیف می‌کنند که با ایستادن، راه رفتن و نشستن بدتر می‌شود

صاف کردن پاها در طرف آسیب‌دیده می‌تواند درد را شدیدتر کند

علاوه بر پادرد، کمردرد نیز احساس می‌شود؛ هرچند در سیاتیک حاد معمولاً درد پا بدتر از کمردرد است

مهره‌های گردنی

رادیکولوپاتی گردنی از علائم فشردگی عصب کردن است و می‌تواند شامل درد مبهم یا تیز در گردن یا بین تیغه های شانه باشد، دردی که از بازو به سمت مچ یا انگشتان دست امتداد دارد و باعث بی‌حسی یا گزگزشدن می‌شود

گاهی درد با حرکات یا تغییر پوزیشن خاص گردن افزایش می‌یابد

چه زمان و چگونه می‌توان از مراقبت‌های پزشکی استفاده کرد؟

خوشبختانه اکثر موارد فتق دیسک نیازی به جراحی ندارد

با گذشت زمان علائم سیاتیک/ رادیکولوپاتی در ۹ نفر از ۱۰ مبتلا بهبود می‌یابد

زمان بهبود از چند روز تا چند هفته متغیر است

تشخیص:

شایع‌ترین تصویربرداری برای این شرایط است MRI

تصویربرداری ساده با اشعه ایکس از ناحیه آسیب ‌دیده برای ارزیابی تکمیلی ستون فقرات انجام می‌شود

فتق دیسک با رادیوگرافی خیلی قابل تشخیص نیست

نارسایی مکانیکی ستون مهره ها:

نارسایی ستون مهرها به دلیل غیر طبیعی بودن شکل ظاهری بدن است، مثل چاقی و حرکات غیر طبیعی بدن. این نارسایی های مکانیکی بر روی اجرای فعالیت های ورزشی اثرگذار است

ضربات مستقیم م غیر مستقیم ممکن است منجر به اسپرین و استرین، خونمردگی و یا شکستگی مهره ها شود، گاهی اگر یک صدمه ناچیز نادیده گرفته شود ممکن است به یک صدمه مزمن تبدیل شود که نهایتا شرایط دشواری را فراهم خواهد کرد

حفظ و نگهداری اندام ها در راستای صحیح خود در حین نشستن، راه رفتن، دویدن، پریدن و پرتاب کردن حائز اهمیت است، این عدم نگهداری صحیح اندام ها در راستای خود در بسیاری از ورزش ها اتفاق می افتد که خود باعث نارسایی های مکانیکی که سبب در معرض قرار گرفتن لیگامنت ها و عضلات به عارضه اسپرین و استرین میشود

صدمات ناشی از ضربه بر ستون مهره ها:

باید مهارت بالای برای تشخیص شدت اسیب ها در فعالیت های ورزشی بر ستون فقرات وجود داشته باشد، همیشه از صدمات ورزشی بر ستون مهره ها شنیده ایم و با نااگاهی اطرافیان و به حرکت دراوردن غیر اصولی ورزشکا باعث مصدومیت بیشتر فرد و حتی قطع نخاع شده اند

صدمات وارد بر ستون فقرات دارای علائمی هستند، که قابل تشخیص میباشند، مانند:

الف: ممکن است در یک طرف یا هر دو طرف ستون فقرات اسپاسم ایجاد شود ، اگر اسپاسم در یک طرف باشد ورزشکار بدن خود را به همان طرف خم میکند

ب: وجود یک نقطه حساس در موضع صدمه دیده

ج: ایجاد درد موضعی و یا انتشار درد در ناحیه پایین کمر، اگر فعالیت ادامه یابد درد تشدید میشود در طول عصب سیاتیک. درد ممکن است به یک طرف یا هر دو پا انتشار یابد

د: به دلیل درد و اسپاسم در پایین کمر حرکت محدود میشود، علاوه بر علائم فوق میتوان از ازمایشاتی استفده کرد:

ازمایش های حرکتی ستون مهره ها:

برای تشخیص دقیق صدمه در ورزشکار اسیب دیده

ازمایش در حال ایستاده: ورزشکاری که مبتلا به صدمه پایین کمر است، هنگامی که بر روی دو پا می ایستد علائمی در او وجود دارد ، او ممکن است از ضعف ساق ها و درد پایین کمر شکایت کند، و یا ناحیه پایین ستون فقرات از تحرک کافی برخوردار نباشد انقباض غیر طبیعی میتواند در دو طرف یا یک طرف وجود داشته باشد، اگر در یک طرف ستون مهره ها باشد ورزشکار بدن را به همان جهت متمایل میکند مانند عارضه اسکلیوز

ازمایشات نشسته:

الف: ورزشکار لبه صندلی مینشیند و کف پاها را رو زمین قرار میدهد، سپس بالاتنه را به طرف جلو خم کرده و سعی در لمس کردن پاشنه های پای خود با سر انگشتان دست میکند، اگر درناحیه پایین کمر اسپرین اتفاق افتاده باشد به هنگام خم کردن بالا تنه به طرف جلو احسای درد میکند، اگر دیسک بین مهره صدمه دیده باشد خم کردن بالاتنه به طرف جلو غیر ممکن خواهد بود

ب: لبه صندلی مینشیند پاها را روی زمین قرار میدهد در چنین حالتی سعی در به چرخش دراوردن ستون فقرات در یک جهت و انگاه در جهت دیگر میکند اگر صدمه در پایین ستون فقرات باشد در ان ناحیه احساس درد میکند

ج: ورزشکار به پشت روی میز دراز میکشد به نحوی که ساق ها اویزان شوند، در این حالت مفصل لگن را به روی شکم خم میکند اگر قسمت پایین ستون مهره ها اسیب دیده باشد هنگام خم کردن مفصل لگن درد در ان ناحیه حس میشود

د: ورزشکار روی میز دراز میکشد و هر دو ران خود را به طرف شکم میکشد از همین حالت ورزشکار ابتدا یک زانو و سپس زانوی دیگر را باز میکند این حرکت باعث کشش عصب سیاتیک میشود و اگر صدمه وجود داشته باشد حرکت فوق همراه درد است

صدمات بافت های نرم پشت:

اکثر بافت های نرم پایین ستون مهره ها در معرض صدمه قرار دارند، پیچیدگی های شدید، ضربات مستقیم و یا استرین مزمن منجر به صدمات بافت های نرم میشوند. استرین مزمن ناشی از شکل غلط و یا استفاده مکانیکی نادرست از بدن در هنگام فعالیت ورزشی صورت میگیرد

عواملی که منجر به پارگی و یا کشیدگی لیگامنت های حمایت کننده پشت میشوند ممکن است به عضلات نیز اسیب وارد کند استرین و اسپرین مکرر موجب خواهد شد تا بافت های حمایت کننده ی ستون فقرات قدرت حمایت کنندگی خود را کم کم از دست بدهند

درد پایین کمر:

معمولا برخی از واژه های مورد استفاده در مورد درد کمر غیر صحیح مورد استفاده قرار میکیرند مثل سیاتیک، اسپرین خاجی کمری، اسپرین خاجی تهیگاهی.

هر چه سن بیشتر صدمات پایین کمر بیشتر، در ورزشکاران حرفه ای درد پایین ستون مهرها نسبتا زیاد است، در بیشتر موارد صدمه ستون مهره ها به دلایل زیر اتفاق می افتد

نارسایی فیزیکی ، 2- صدمات کم شدت و مکرر مهره ها 3- تغیر بافت از نوع عالی به نوع پستد دراز مدت

در چنین مواردی یک ضربه یا یک پیچیدگی ناگهانی صدمه جادی را در ستون مهره ها ایجاد میکند. علت صدمه پذیر بودن پایین ستون مهره ها شرایط خاص اناتومی است

سایاتیکا:

تورم عصب سیاتیک را سایاتیکا مینامند. تورم عصب سیاتیک دردی را تولید میکند که در سراسر طول مسیر عصب ممکن است احساس شود. واپه سیاتیک به غلط برای تمام صدمات پایین کمر بدون در نظر گرفتن علت اصلی صدمه مورد استفاده قرار میگیرد. عصب سیاتیک از ناحیه کمری خاجی شروع شده و در تمام طول اندام پایین ادامه پیدا میکند، در طول مسیر شاخه هایی از ان جدا میشود و به عضلات میرود، ریشه عصبی که از پنجمین مهره کمری خارج میشود بزرگترین ریشه عصبی است که با ریشه های عصبی مهره های دیگر عصب سیاتیک را تشکیل میدهند. این ریسشه عصبی (ریشه پنجم) در محل خارج شدن از ستون مهره ها از فضای بسیار باریکی عبور میکند.

ریشه عصبی مزبور درمحل خارج شدن از ستون فقرات اسیب پذیر است، عصب سیاتیک در محلی که از روی خارنسایی عبور میکند نیز اسیسب پذیر است، بنابراین اسپاسم عضلانی یا ضربه مستقیم در ناحیه خارنسایی مستقیما به عصب سیاتیک فشار وارد میآورد. قسمت هایی از عصب سیاتیک که بیشتر آسیب پذیرند عبارت اند از: ناحیه مفصل کمری خاجی و پنجمین عصب مهره کمری

علائم:

درد در پایین کمر

درد در ناحیه پشت یا پا که هنگام نشستن بدتر میشود

درد مفصل ران

سوزش یا سوزن سوزن شدن ساق پا

ضعف، بی حسی یا مشکل در حرکت پت

درد مداوم در یک طرف پشت

دردهای تیر کشنده که ایستادن را سخت میکند

سیاتیک معمولا یک طرف پایین تنه را درگیر میکند. اغلب، درد از قسمت پایین کمر تا انتهای ران و از طریق ساق پا ادامه دارد، بسته به جایی که عصب سیاتیک تحت فشارقرار گرفته درد ممکن است به پا یا انگشتان پا نیز کشیده شود

برای برخی از افراد درد سیاتیک مستواند شدید و ناتوان کننده باشد. برای دیگران، ممکن است نادر و تحریک کننده باشد، اما میتواند بدتر شود

علل سیاتیک:

تنگی کانال نخاعی کمری

بیماری دژنراتیو دیسک ( کم اب شدن و تحلیل رفتن )

اسپوندیلولیستزیس (جابجایی و لغزش دیسک ها به جلو روی هم)

بارداری

اسپاسم عضلانی در پشت پا یا باسن

سیگار کشیدن

افزایش سن، دیابت، اضافه وزن، ورزش نکردن، پوشیدن کفش پاشنه بلند، شغل

تشخیص:

معاینه فیزیکی توسط پزشک مثل راه رفتن روی پاشنه، یا انگشتان پا، اگر درد شدید باشد پزشک ازمایشات تصویربرداری را تجویز میکند، مثل رادیوگرافی، سی تی اسکن، ام ار ای، الکترومیوگرافی

درمان:

اغلب افراد با خودمراقبتی و درمان های خانگی مثل کیسه های سرد و گرم، کشش، داروهای ضد درد، بهتر میشوند.

اما اگر درد بهتر نشد پزشک ممکن است از داروهای ضد التهاب، ضد تشنج، شل کننده های عضلانی استفاده کند

فیزیوتراپی: استفاده از حرکات و کشش ها و ممکن است همراه با تزریق داروهای استروئیدی توسط پزشک مثل کورتیزون برای کاهش التهاب اطراف عصب، که ممکن است این پروسه چند ماه طول بکشد

عمل جراحی: اگر درد شدیدی وجود دارد که بهبود نمیابد ضعف دارید یا کنترل روده و مثانه را از دست میدهید، ممکن است نیاز به جراحی باشد، و خار استخوان یا فتق دیسک را که بر عصب فشار وارد نموده خارج نمایند

تذکر: این مطلب آموزشی است و جایگزین ارزیابی، تشخیص یا درمان توسط پزشک یا متخصص نیست.